Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

okulsoru Nisan 26, 2013 0

Türkiye’de üç Ana iklim tipi görülür:

1)Akdeniz İklimi

2)Karadeniz İklimi

3) Karasal İklimi

1)  AKDENİZ İKLİMİ ve BİTKİ ÖRTÜSÜ :

Tanımı :  Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır.

· Yaz sıcaklığının nedeni matematik konumdur. (enlem)

· Kış ılıklığının nedeni, Deniz etkisidir. Akdeniz havası rüzgarlarla Ege ve Akdeniz  bölgelerine taşınarak bu bölgelerde ılık ve nemli kış mevsiminin yaşanmasına sebep olur.

· Yaz kuraklığının nedeni, alçalıcı hava hareketine bağlıdır. Yazın Akdeniz üzerine alçalarak inen Ters Alizeler bu iklim bölgesinde yüksek basınç ve kuraklık oluşturur.

· Kış yağışlarının nedeni, cephesel kökenlidir. Kışın ılık ve alçak basınç etkisinde olan Akdeniz iklim bölgesine Kuzeyden esen rüzgarlar havayı soğutarak cephesel yağış oluşturur.

- Akdeniz Bölgesi :

· Akdeniz bölgesinde tipik Akdeniz iklimi görülürken Ege, Marmara bölgelerine doğru gidildikçe bozulmalar görülür. (enlem)

· Akdeniz bölgesinin kıyı kesimlerinde asıl Akdeniz iklimi etkilidir. Yaz kuraklığı belirgindir.

-   En sıcak ay ortalaması 28°C

-   En soğuk ay ortalaması 10°C

-   Yıllık sıcaklık ortalaması 18,5°C

· Yıllık sıcaklık ortalamasının en yüksek olduğu bölgedir. Sıcaklık 0°C’nin altına nadiren iner. Bu nedenle donlu ve karlı gün sayısı çok azdır. Güneşli gün sayısı fazladır.

· En yağışlı mevsim kıştır. Bölgede düz ovalar daha az yağış alır. Dağ etekleri ve nemli rüzgarlara açık olan yamaçlarda yağış artar. (Adana 500-600 mm., Dörtyol ve Antalya’da 1000 mm.)

· Denize paralel uzanan Toros dağlarından dolayı bölgenin iç kısımlarında kışlar sert yazlar kuraktır.

- Ege Bölgesi :

· Bölgenin kıyı kesiminde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Dağlar kıyıya dik uzandığından deniz iklimi 150-200 km içerilere kadar girebilmektedir.

-   En sıcak ay ortalaması  28°C

-   En soğuk ay ortalaması 9°C

-   Yıllık sıcaklık ortalaması 17°C

Dağ eteklerinde 1000 mm’ye ulaşan yağış miktarı, düz ovalarda 600-700 mm’ye düşmektedir. Yağışlar cephesel kökenlidir.

- Marmara Bölgesi : Bölgenin güneyi ve Marmara denizi kıyılarında etkili- dir. Bu bölgenin iklimi bir çok yönüyle Akdeniz iklimine benzese de Karadeniz ve karasal iklimin özelliklerini de göstermektedir. Bu nedenle geçiş iklimi olarak kabul edilir.

  Yaz kuraklığı Ege ve Akdeniz’e göre daha hafiftir. Kışlar ılık ve yağışlıdır. Ancak kışlar da burada daha soğuk geçer. Bu durum bölgenin Balkanlardan gelen soğuk hava kütlelerine açık olmasıyla ilgilidir.

-   En sıcak ay ortalaması 26°C

-   En soğuk ay ortalaması 8°C

-   Yıllık sıcaklık ortalaması 15°C

Yağışın mevsimlere dağılımı daha dengelidir.

- Güneydoğu Anadolu Bölgesi : Bölgenin batı kısmında bozulmuş Akdeniz iklimi etkilidir. Bu nedenle kışlar soğuk geçer. Yazların sıcak geçmesi, enlem faktörü ve güneyden gelen sıcak hava kütleleriyle ilgilidir. Buharlaşma çok olduğundan kuraklık şiddetlidir.

-   En sıcak ay ortalaması 31°C

-   En soğuk ay ortalaması  -1,0°C

-   Yıllık sıcaklık ortalaması 15°C

Bitki Örtüsü : Deniz seviyesine yakın yerlerde yaz kuraklığına uyum sağlamış makiler görülür. Makilerin içine defne, kocayemiş, süpürge çalısı, keçiboynuzu, okaliptus, zeytin, zakkum, nane, kekik, gibi bitkiler girer. Zeytin, Akdeniz ikliminin tanıtıcı bitkisidir.

  Makilerin yok edilmesiyle GARİK adı verilen çalılıklar ortaya çıkmıştır.

  Deniz seviyesine yakın yerlerde hem yağışın az olması, hem de sıcak- lığın yüksek olması sık ve gür ormanların gelişmesini engellemiştir.

  Yükseklere çıkıldıkça sıcaklığın azalması, yağışların ve nemliliğin artması nedeniyle 700-800 m’den itibaren ormanlar başlar.

  Kıyı boyunca Kuzeye gidildikçe sıcaklığın düşmesi ve yaz kuraklığı- nın azalması nedeniyle ormanın alt sınırı düşer. Örneğin ormanın başlama sınır, Akdeniz’de 600-700 m, Ege’de 400-500 m, Marmara’da 100-200 m’dir.

  Orman üst sınırı ise 2000-2200 m’dir.

  Orman üst sınırından sonra yağışın azalması, sıcaklığın düşmesi nedeniyle Alp’in Çayırlarına (Dağ çayırları) geçilir.

2)   KARADENİZ İKLİMİ ve BİTKİ ÖRTÜSÜ :

Tanım : Yazları serin, kışları ılık ve her mevsimi yağışlı geçer.

· Yaz serinliği enleme ve denizelliğe, kış ılıklığı denizelliğe bağlıdır. Okyanusal iklime benzerlik gösterir.

-   En sıcak ay ortalaması ; 23-24°C

-   En soğuk ay ortalaması ; 5-6°C

-   Yıllık sıcaklık ortalaması ; 14-15°C

· En fazla yağış Sonbahar, en az yağış İlkbahar’da düşer, yağışlar daha çok oroğrafik (yamaç) kökenlidir.

· En çok yağışı Doğu Karadeniz (Rize), en az yağışı Orta Karadeniz alır. Orta Karadeniz’in az yağış olmasının sebebi yükseltisinin az ve dağların kıyı gerisinde uzanmasıdır.

 Doğu Karadeniz’in çok Yağışlı Olmasının Nedeni :

-   Kıyıların hakim rüzgar yönüne dik uzanması

-   Yükseltinin fazla olması

-   Kıyının birden yükselmesi

 · Sıcaklığın en düşük olduğu yer Batı Karadeniz’dir. (Balkanlardan gelen soğuk hava kütlesi)

· Bağıl nem oranı yüksektir. Türkiye’deki iklimler arasında yıllık sıcak- lık farkının en düşük olduğu iklimdir. (nemlilik)

 Bitki Örtüsü :

· Doğal bitki örtüsü Ormandır.

· Orman bakımından en zengin bölgemizdir. Çünkü sıcaklık uygun, yağış bol ve düzenlidir.

· Nemlilik ve yağış uygun olduğundan yalnızca Karadeniz kıyılarında orman, deniz seviyesinden itibaren başlar. Yükseltiye bağlı olarak değişir.

· 800m’ye kadar yüksek sıcaklık isteyen yayvan yapraklı ağaçlar    800-1500m’ler arasında karışık yapraklı ağaçlar

1500m’den sonra sıcaklık azaldığından iğne yapraklı ağaçlar görülür. Orman üst sınırından sonraysa Dağ çayırlarına (Alpin çayırları) rastlanır.

 3)  KARASAL İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ :

 · Deniz etkisinden uzak yerlerde görülür. Türkiye’de etki alanı en geniş olan iklimdir. Bunun nedeni, dağların uzanış yönüdür.

· D. Anadolu, İç Anadolu, GD. Anadolu, Ergene bölümü, Göller yöresi ve İç Batı Anadolu’da görülür.

· Nem oranı düşük olduğundan ısınma ve soğuma çabuk olmaktadır. Bu nedenle günlük ve yıllık sıcaklık farkı fazladır.

Kıyı bölgelerimize göre kışlar uzun ve soğuktur. Ayrıca kıyı bölgelerimize göre yağış düşüktür. Yazlar sıcak olduğundan buharlaşma fazla, nemlilik düşüktür. İç bölgeler ;

-   Enlem                                          - Denizden uzaklık

-   Deniz etkisine kapalılık              - Yükseklik                                                   

Dereceleri farklı olduğundan çeşitli iklim bölgelerine ayrılır :

- Doğu Anadolu Bölgesi :

· Türkiye’nin en soğuk ve karasal iklimin en fazla hissedildiği bölgemizdir. Bu durumun nedenleri :

a)   Yükselti

b)                Denizden uzaklık

· Kışlar çabuk gelir, sert ve uzun geçer.

· Kar yağışının ve donlu gün sayısının en fazla olduğu bölgedir.

· Yıllık sıcaklık farkı yüksektir.

· İç Anadolu’dan yüksek olduğundan yağış miktarı fazladır. Yıllık yağış 500-600 mm dolayındadır.

· KD Anadolu’da (Erzurum-Kars) en fazla yağış yaz mevsimindedir. Çukur yerler kuraktır. (Iğdır-Malatya Ovaları)

· Yağışlar genellikle Konveksiyonel kökenlidir.

· Doğal bitki örtüsü bozkırdır. Yağışın fazla olduğu yüksek dağlık alanlarda meşe ormanları görülür.

İç Anadolu Bölgesi :

· Çevresindeki yüksek dağlar nedeniyle deniz etkisine kapalıdır. Step iklimi görülür. 

Yazlar sıcak, kışlar soğuktur. Nem azlığından günlük ve yıllık sıcak- lık farkı yüksektir. Yaz kuraklığı ve karasallığın hafif olmasıyla D. Anadolu bölgesinden ayrılır :

a)  En sıcak ay ortalaması (26-27°C)

a)  En soğuk ay ortalaması (-1,0°C)

b)  Yıllık sıcaklık ortalaması (5-6°C)

· Konveksiyonel (yükselim) yağışları görülür.

· En yağışlı mevsim İlkbahar, en kurak mevsim yazdır.

· Türkiye’nin en az yağış alan bölgesidir. (Özellikle Tuz gölü çevresi)

· Yüksek dağ etekleri daha fazla yağış alır.

· Doğal bitki örtüsü bozkırdır (step) ancak yüksek dağlarda korunmuş ormanlara rastlanır.

- İç Batı Anadolu :

İç Anadolu ile aynı özelliği gösterir. Ancak yağış miktarı daha fazladır. (400-500 mm)

Bitki örtüsü bozkır (step), yüksek yerler ormandır.

Ergene Havzası : Yazlar sıcak, kışlar soğuk geçer. Yağış miktarı yükseltiye bağlı olarak

havzanın kenarında fazla, iç kısımlarda azdır. Marmara bölgesi- nin en soğuk, en kurak

ve en az yağış alan bölümdür. Bitki örtüsü bozkırdır. (step)

Güney Doğu Anadolu Bölgesi : Burası Türkiye’nin en sıcak iklim bölgesi- dir. Yazlar

çok sıcaktır. Kışlar ise İç Anadolu’ya göre daha ılıktır.

· Yazlar erken gelir ve uzun sürer (6-7 ay). Çok kurak geçer.

· Buharlaşmanın en fazla olduğu bölgedir.

· Sulamaya ihtiyaç duyulan bölgedir. Kış yağışları fazladır.

a)                Ortalama yağış;

b)                Ortalama yıllık sıcaklığı ; 15°C - 16°C’dir.

c)                 Ortalama kış sıcaklığı ; 3°C - 35°C’dir.

d)                Ortalama yaz sıcaklığı ; 30°C - 35°C’dir.

e)                 Yıllık sıcaklık farkı ; 28°C - 30°C’dir.

· Yağış rejimi üzerinde Akdeniz ikliminin etkisi hakimdir.

· Güneyden gelen sıcak rüzgarlara açık olması, kuzeyden gelen soğuk rüzgarlara kapalı olması iklim üzerinde etkilidir. Bitki örtüsü steptir.